راه ماندگاری
 اختلالات خواب در سالمندان، علل و درمان آن

اختلالات خواب در سالمندان، علل و درمان آن

1397/12/23 - - سالمندان
خواب سالمندان نقش مهمي در سلامت آنان دارد چراکه خواب ناکافي و نامناسب به‌تدريج باعث بروز اختلالات جسمي و رواني در او خواهد شد.
خواب سالمندان نقش مهمي در سلامت آنان دارد چراکه خواب ناکافي و نامناسب به‌تدريج باعث بروز اختلالات جسمي و رواني در او خواهد شد. از سوي ديگر شاخص‌هاي کمي و کيفي خواب سالمند شاهراه مهمي براي پزشک متخصص است تا بتواند سرنخ‌هايي ناشي از اختلالات مغز و اعصاب و روان را در فرد زودتر تشخيص دهد و درمان کند. در ادامه ما به بررسي انولع اختلالات خواب در سالمندان، تشخيص و درمان آن پرداخته‌ايم.
اهميت سلامت خواب
شواهد علمي‌اي وجود دارد که نشان مي‌دهد خواب مناسب و منطبق با ساعت زيستي بدن ما در هر سني باعث مي‌شود مواد زائد تجمع‌يافته در مغز که براي کارکرد آن مضر هستند، به شکلي مناسب پاکسازي شوند.
در پي خواب ناکارآمد مغز با سرعت بيشتري به‌سوي تحليل پيش‌ مي‌رود و احتمال بروز فرآيندهايي مانند افت ظرفيت عصبي- شناختي و آلزايمر بيشتر مي‌شود. بنابراين خواب يکي از نيازهاي اساسي و پايه هاي اصلي سلامتي انسان است. هرگونه اختلال در جريان طبيعي آن علاوه بر ايجاد مشکلات رواني مي تواند کارآيي فرد را نيز کاهش دهد.
خواب مکانيزم فيزيولوژيک بدن در بازيابي توان از دست رفته وخستگي ناشي از فعاليتهاي بدني در طول زندگي روزمره است. در طول خواب بدن استراحت مي کند و انرژي از دست رفته به دست مي آيد و بدن، بار ديگر براي فعاليت جسمي و فکري آماده مي شود. خواب يکي از فاکتورهايي است که نقش مهمي در سلامتي داشته و عامل مهمي در افزايش مرگ و مير وکاهش سلامت است.
کيفيت خواب
کيفيت خواب از شاخصهاي ذهني مربوط به چگونگي تجربه­ي خواب تشکيل مي شود، مانند ميزان رضايتمندي از خواب و احساسي که پس از برخواستن از خواب ايجاد مي شود
اختلال در خواب
اگر خواب فرد در يک بازه زماني طولاني دچار مشکلاتي چون: کم خوابي، پرخوابي کژ خوابي، خروپف و... شود، فرد مبتلا به اختلال خواب است. اگرچه اختلالات خواب در هر سني رخ ميدهد، اما افراد پير غالبا با مشکلات زيادي جهت دستيابي به يک خواب راحت مواجه هستند.
خواب سالمندان
بهترين زمان خواب براي سالمندان خواب شبانه است و مشاغل شيفتي اصلا مناسب آنها نيست. افراد سالمند به 7 تا 8 ساعت خواب شبانه نياز دارند. سالمندان بايد در شب به اندازه‌ي کافي بخوابند تا در روز احساس راحتي کنند و از زندگي و زنده بودن خود لذت ببرند.
خواب روزانه به کارکرد بهتر مغز کمک مي‌کند. سالمندان مي‌توانند در طول روز هم بخوابند. خواب ميان‌روزي، بهتر است بين ساعات 3-1 بعدازظهر باشد. سالمندان نبايد بعد از ساعت 6 عصر بخوابند زيرا ممکن است با خواب شبانه تداخل داشته باشد.
اختلال خواب در سالمندان
افزايش جمعيت سالمندان به علت کاهش مواليد، بهبود وضعيت بهداشت و افزايش اميد به زندگي، ضرورت توجه به مشکلات اين قشر را برجسته مي کند. يکي از مشکلات تأثيرگذار بر کيفيت زندگي اين قشر آسيب پذير خواب است.
تحقيقات نشان داده است خواب با کيفيت ضعيف در رتبه ي سوم مشکلات سالمندان قرار دارد و يکي از موارد شايع شکايات و دليل مراجعه سالمندان به پزشک است. در ادامه به بررسي انواع اختلالات خواب در سالمندان پرداخته‌ايم.
اختلالات خواب سالمندان,اختلال خواب سالمند,بي خوابي سالمند انواع اختلال خواب در سالمندان
• بي‌خوابي در سالمندان
بي‌خوابي به صورت بي خوابي اوليه، بي خوابي متناوب و بي خوابي انتهايي وجود دارد:
• اختلال در شروع خواب: بعضي از سالمندان وقتي وارد رختخواب مي شوند زماني طولاني تا به خواب رفتنشان بيدار مي مانند.
• اختلال در تداوم خواب: در اين نوع از اختلال فرد مي خوابد ولي بعد از چند ساعت يعني ساعت 4-3 صبح از خواب بيدار مي شود و ديگر نمي تواند بخوابد. ممکن است علت اختلال در تداوم خواب، اختلالات خلقي يا رواني مثل افسردگي باشد.
• اختلال در ريتم خواب و بيداري: در اين حالت سالمند زودتر از بقيه مي خوابد و زودتر از آنها خواب بيدار مي شود؛ يعني در طول ساعاتي که عمده خانواده خوابند، او بيدار است و برعکس.
علل بي خوابي سالمندان
علل بي خوابي در سالمندان را مي توان به موارد زير دسته بندي کرد:
علل روان شناختي: افسردگي، اضطراب ، استرس و …
علل جسمي: وزن بالا، نارسايي قلبي، بيماريهاي تنفسي مانند آسم، بيماريهاي گوش و حلق و بيني مانند سينوزيت، ديابت، زخم معده و اثني عشر، دردها مانند کمر درد و سردرد.
علل ناشي از الگوي زندگي: مصرف الکل، چاي يا قهوه، خوردن غذاي سنگين قبل از خواب، چرت زدن روزانه، الگوي نامنظم خواب.
علل محيطي: محيط خيلي گرم يا سرد، سرو صدا، آلودگي هوا، نداشتن حريم خصوصي، شلوغ بودن و تعداد بالاي افراد خانواده از دست دادن همسر، بازنشستگي، ترس از مرگ هنگام خواب.
• کم‌خوابي و پرخوابي در سالمندان
اگر خواب فرد در يک بازه زماني طولاني به‌طور متوسط در شبانه‌روز کمتر از 5/3 ساعت يا بيشتر از 5/8 ساعت باشد به اين فرد به ترتيب کم‌خواب و پرخواب گفته مي‌شود. براساس شواهد، الگوي مزمن پرخوابي يا کم‌خوابي مفرط مي‌تواند باعث کاهش عمر مفيد و افزايش مرگ‌ومير زودرس شود.
هنگامي که از سالمندان درباره وضعيت خوابشان سوال پرسيده مي‌شود، معمولا به شکل اغراق‌آميز از کم‌خوابي يا پرخوابي زيادي شکايت مي‌کنند، در حالي که پزشک با بررسي بيشتر متوجه مي‌شود که سالمند خواب نسبتا مطلوبي دارد و فقط تصورش اين است خوابش مناسب نيست؛ مثلا خوابش سبک است ولي فکر مي‌کند نخوابيده است. اين افراد با اينکه از بي‌خوابي شکايت دارند،
در طول روز اصلا کسل نيستند و با انرژي به کارهاي روزمره خود مي‌پردازند. گاهي نيز علائمي از سوي سالمند عنوان مي‌شود که نشان از مشکلي جدي است و بيانگر اين است که احتمالا اختلال خواب در سالمند وجود دارد.
علل کم‌خوابي سالمندان
ممکن است کم‌خوابي اوليه يا ثانويه باشد:
• کم‌خوابي اوليه: در کم‌خوابي اوليه نمي‌توان دليل شناخته‌‌شده‌اي براي کم‌خوابي يافت. البته در اين موارد دلايل روان‌پزشکي بيشتر از ساير علل مطرح است. اختلالات روان‌پزشکي مانند افسردگي، شيدايي، اضطراب و... مي‌تواند باعث اختلال در شروع خواب شود. اگر ثابت شود بيمار از نوعي اختلال روان‌پزشکي رنج مي‌برد، با درمان اختلال در بسياري از موارد مشکل کم‌خوابي نيز حل مي‌شود.
• کم‌خوابي ثانويه: در کم‌خوابي ثانويه، مي‌توان دلايلي مانند ابتلاي سالمند به بيماري‌هاي مختلف، بيماري‌هاي عفوني، قلبي، کليوي، سرطان، درد مزمن، مصرف بعضي از داروها مثل داروهاي ضدافسردگي و... را براي کم‌خوابي مطرح کرد.
پرخوابي سالمندان
شکايت ديگري هم از سوي افراد مسن وجود دارد، مبني بر اينکه پرخواب هستند. يکي از دلايل مهم پرخوابي و افت کارکرد فرد در طول روز ممکن است به کم‌خوابي بيمار در شب مرتبط باشد.
البته مصرف بعضي داروها در سالمندان ممکن است باعث پرخوابي شود که با قطع دارو (با نظر پزشک معالج) اين مشکل نيز برطرف مي‌شود. يکي ديگر از دلايل خواب‌آلودگي هنگام روز اشکال تنفسي و خر و پف شديد در خواب شبانه است.
• خواب سبک وخرپف در سالمندان
به وقفه‌هاي موقت تنفسي هنگام خواب که اغلب از نوع انسداد موقت راه هوايي هستند، آپنه هنگام خواب گفته مي‌شود. غالبا در افراد مسن چاق با گردن کوتاه که سابقه خروپف و گاهي هم فشارخون کنترل‌نشده دارند و دچار بدخوابي هستند، با انجام تست خواب عارضه‌اي به نام مقاومت راه‌هاي هوايي يا آپنه(قطع تنفس هنگام خواب) مطرح مي‌شود.
آپنه در اين افراد معمولا به‌دليل چاقي و کوتاهي گردن از نوع انسدادي است. قطع تنفس هنگام خواب باعث افت اکسيژن خون مي‌شود. در اين مواقع مغز بارها و بارها هوشيار و برانگيخته مي‌شود و اجازه نمي‌دهد فرد به خواب عميق برود زيرا ممکن است ديگر از خواب بيدار نشود. در نتيجه مغز به‌طور مداوم در حالت خواب سبک باقي مي‌ماند و فرد وارد خواب عميق نمي‌شود.
• کژخوابي در سالمندان
حرکات متناوب اندام‌ها به‌خصوص پاها هنگام خواب، نشانگان پاي بي‌قرار، اختلالات رفتاري در خواب مانند راه رفتن، حرف زدن هنگام خواب و... در گروه کژخوابي قرار مي‌گيرد. افرادي که فلج هنگام خواب دارند، دندان‌قروچه هنگام خواب تجربه مي‌کنند، روياهاي شبانه را هنگام خواب اجرا مي‌کنند و شب ادراري دارند. بروز و سير تند هر يک از اين علائم ممکن است نشانه‌اي از حرکت سالمند به سوي بيماري‌هايي مانند اشکالات شناختي، آلزايمر و... باشد.
• کابوس‌هاي شبانه در سالمندان
لازم است به محتوا و جريان رويا ديدن سالمندان هنگام خواب نيز اشاره کنيم. به‌طور کلي، سالمندان کمتر از جوانان رويا مي‌بينند. محتواي روياهايي که سالمندان مي‌بينند، مربوط به تجربه‌ها و اتفاق‌هايي است که در طول روز دارند. کنش‌هايي که در مغز فرد و هنگام خواب شکل مي‌گيرد، ممکن است خوشايند يا ناخوشايند و گاهي وحشتناک باشد.
افراد مسني که به‌دليل کابوس‌هاي مکرر مراجعه مي‌کنند، اگر مضمون روياي آنها اتفاق‌هاي ترسناک باشد بايد از اين نظر که دچار اختلالات روان مانند افسردگي و اضطراب، اختلال اضطرابي بعد از سانحه هستند يا اخيرا دچار تجربه ناخوشايندي در زندگي شامل سوگ يا داغ‌ديدگي شده‌اند، بررسي شوند. ‌
عوارض اختلال خواب سالمندان
قطعاً وقتي خواب خوبي نداشته باشيم، عوارض جسمي و رواني زيادي به سراغ­مان مي آيد. اين عواض مي تواند با کاهش تمرکز، اختلال حافظه و ضعف عمومي خودش را نشان دهد.
همچنين اختلال در کار روزانه، تحريک پذيري، خستگي، سردرد هنگام بيدار شدن، افزايش علائم اضطرابي، چرت زدن در طول روز و افزايش فشار خون از ديگر عوارض اختلال هاي خواب در دوره سالمندي به شمار مي رود.
مطالعات نشان داده است افراد سالمند که کم ميخوابند اشتهاي بيشتري دارند. کمبود خواب در شب در مقدار گلوکز و انسولين بدن اثر مي گذارد و موجب گرسنگي و در نتيجه زياد خوردن و چاقي مي گردد.
درمان اختلالات خواب سالمندان,اختلال خواب سالمند,بدخوابي سالمند درمان اختلالات خواب سالمندان
تشخيص اختلال خواب
در خيلي از مواقع وقتي با شواهد و معاينه دليلي براي پرخوابي بيمار پيدا نمي‌شود بايد از بيمار تست خواب يا پلي‌سومنوگرافي گرفته شود.
اين تست در آزمايشگاه خواب بيمارستان گرفته مي‌شود و فرد بايد يک شب در بيمارستان سپري کند. در اين تست نوار مغز، نوار قلب، چشم و عضله ثبت و ميزان اکسيژن خون و شاخص‌هاي ديگر ارزيابي مي‌شود. تفسير چنين اطلاعاتي به پزشک متخصص خواب اين امکان را مي‌دهد که نوع اختلال خواب بيمار را مشخص و درمان مناسب را پيشنهاد کند.
درمان کم‌خوابي و بي‌خوابي در دروان سالمندي
براي درمان اختلالات خواب سالمندان، ابتدا بايد با شرح حال درست و معاينه دقيق بيمار مشخص شود وي به چه نوع اختلالي دچار شده و براساس اينکه اختلال رواني يا جسماني مطرح است،
تدابير درماني مناسب در نظر گرفته شود. درمان به شکل دارويي و غيردارويي است. به هر شکل دارو را حتما بايد پزشک تجويز کند و سالمندان به هيچ‌وجه نبايد قرص‌هاي خواب‌آور در دسترس را مصرف کنند. داروهاي خواب‌آور وابستگي ايجاد مي‌کنند.
اين داروها در کوتاه‌مدت کمک‌کننده‌اند ولي در درازمدت مشکلاتي براي فرد ايجاد مي‌کنند. معمولا پزشکان نيز داروهاي خواب‌آور را بيشتر از 2 هفته تجويز نمي‌کنند. دارو هم بايد با نظر پزشک قطع شود. داروي خواب‌آور را بايد به‌تدريج قطع کرد و قطع ناگهاني آن ممکن است باعث ايجاد عوارضي مانند تشديد بي‌خوابي يا اضطراب شود.
شما هنوز وارد حساب کاربری خود نشده اید

کاربر گرامی؛ برای فعالیت در سایت، ابتدا باید وارد حساب کاربری خود شوید

ورود به حساب کاربری / عضویت
عنوان دیالوگ در اینجا قرار می گیرد

متن دیالوگ در اینجا قرار میگیرد. متن دیالوگ در اینجا قرار میگیرد.متن دیالوگ در اینجا قرار میگیرد.متن دیالوگ در اینجا قرار میگیرد.متن دیالوگ در اینجا قرار میگیرد.متن دیالوگ در اینجا قرار میگیرد.